Zonne-energie: Waarom je zonnepanelen maar 10% van hun piekvermogen leveren

In de discussie over zonne-energie in Nederland hoor je vaak indrukwekkende getallen: “We hebben al meer dan 20 gigawatt aan zonnepanelen geïnstalleerd!” Of: “Zonnestroom is de snelst groeiende energiebron in Nederland.” Maar wat zegt zo’n getal nou écht? Levert 20 gigawatt (GW) aan zonnepanelen ook 20 gigawatt aan stroom? Het korte antwoord is: nee.

In dit artikel leggen we uit waarom dat zo is. We gaan het hebben over het verschil tussen piekvermogen en werkelijk vermogen, en we introduceren een belangrijk begrip: de capaciteitsfactor. We vergelijken ook Nederland met andere landen en eindigen met een realistisch beeld van wat zonne-energie bijdraagt aan onze elektriciteitsvoorziening.

Wat is piekvermogen (MWp)?

Het piekvermogen van een zonnepaneel of zonnepark — meestal uitgedrukt in megawattpiek (MWp) — is het maximale vermogen dat het systeem kan leveren onder ideale omstandigheden:

bij volle zon
bij een temperatuur van 25°C
loodrechte invalshoek
geen stof, schaduw of wolken

Maar in Nederland schijnt de zon niet elke dag, en zeker niet de hele dag.

Wat is het werkelijke vermogen?

Het werkelijke vermogen is de gemiddelde hoeveelheid stroom die je zonnepaneel daadwerkelijk oplevert over een langere periode, zoals een jaar. En dat ligt fors lager dan het piekvermogen. Waarom?

De zon schijnt alleen overdag.
We hebben seizoenen: in de winter is de opbrengst veel lager dan in de zomer.
Het weer is wisselvallig: bewolking en regen zorgen voor minder instraling.
Panelen worden warm, en warme panelen zijn minder efficiënt.

Capaciteitsfactor: de sleutel om het te begrijpen

Om de verhouding tussen piekvermogen en werkelijke opbrengst te beschrijven, gebruiken energie-experts de capaciteitsfactor. Die wordt als percentage uitgedrukt:

Er zitten 8760 uur in een jaar. Als een zonnepaneel constant zijn piekvermogen zou leveren, zou dat 100% zijn. Maar in Nederland komt de capaciteitsfactor van zonne-energie uit op ongeveer 10%.

Voorbeeld:

Een zonnepark van 1 MWp levert op jaarbasis:

Hoe doet Nederland het vergeleken met andere landen?

Nederland heeft veel zonnepanelen per hoofd van de bevolking, maar qua opbrengst per zonnepaneel zijn we niet de beste leerling van de klas. In zonniger landen ligt de capaciteitsfactor veel hoger:

Land	Capaciteitsfactor PV (%)
Nederland	9 – 11%
Duitsland	10 – 12%
Frankrijk	13 – 15%
Spanje	15 – 18%
Australië	18 – 22%
Saoedi-Arabië	> 25%

De verklaring is simpel: in landen met meer zonuren per jaar en weinig bewolking, is de opbrengst van een zonnepaneel veel hoger.

Betekent dit dat zonnepanelen in Nederland zinloos zijn?

Absoluut niet. Ondanks de lagere capaciteitsfactor is zonne-energie in Nederland:

goedkoop in installatie
vrijwel onderhoudsvrij
geschikt voor daken van woningen, schuren en bedrijfspanden
een belangrijke bron van duurzame energie in de zomer

Maar het is wel belangrijk om capaciteitscijfers eerlijk te interpreteren. Als je hoort dat Nederland “20 GW aan zonnepanelen heeft”, betekent dat niet dat we 20 GW aan stroom leveren. Gemiddeld leveren die panelen dus ongeveer 2 GW continu vermogen, met grote pieken in de zomer en nagenoeg niets in de nacht of op grauwe winterdagen.

Slotgedachte

Zonne-energie is een waardevolle bron van duurzame stroom. Maar het is geen constante krachtbron. Door de lage capaciteitsfactor is het belangrijk om zonnepanelen slim aan te vullen met andere bronnen zoals windenergie, opslag (batterijen of waterstof), of een flexibel net.

Begrip van termen als piekvermogen en capaciteitsfactor helpt om realistisch te blijven in de energiediscussie. Zonnepanelen leveren geen stroom als de zon niet schijnt — maar als ze dat wél doen, dragen ze op grote schaal bij aan onze verduurzaming.