Warme dagen in De Bilt: een opwaartse trend?!

Artikel op basis van twitter discussie 5 juli 2025.

De temperatuurmetingen in De Bilt vormen al meer dan een eeuw een betrouwbare graadmeter voor het Nederlandse klimaat. Dankzij deze lange meetreeks is het mogelijk om veranderingen in het weerpatroon niet alleen op te merken, maar ook statistisch te onderbouwen. Een recent overzicht van het aantal warme, tropische en hittedagen per jaar en per decennium toont een heldere conclusie: het wordt merkbaar warmer in Nederland.

Warme dagen: van uitzondering naar normaal

Een warme dag wordt gedefinieerd als een dag waarop de temperatuur de 25°C overschrijdt. In het begin van de 20e eeuw waren dit nog relatief zeldzame gebeurtenissen. Gedurende de eerste drie decennia (1900-1930) lag het aantal warme dagen gemiddeld tussen de 9 en 14 dagen per jaar. Vanaf de jaren ’80 zien we echter een versnelling in de opwaartse trend.

In de periode 2010–2019 werden gemiddeld 28,4 warme dagen per jaar gemeten. In het huidige decennium (2020–2024) is dat zelfs al opgelopen tot 30 warme dagen per jaar. Daarmee is het aantal warme dagen per jaar verdrievoudigd ten opzichte van het begin van de vorige eeuw.

De langjarige trend toont een stijging van +1,71 warme dagen per decennium, wat resulteert in een gestage opwarming. Dit patroon bevestigt wat velen intuïtief al aanvoelen: zomers zijn niet alleen warmer geworden, maar ook langer.

Tropische dagen: een verdriedubbeling sinds de 20e eeuw

Tropische dagen – met temperaturen boven de 30°C – waren vroeger echt uitzonderlijk. In de eerste helft van de 20e eeuw werd in veel jaren zelfs geen enkele tropische dag gemeten. Pas in de jaren ’70 begon het aantal tropische dagen echt toe te nemen, en in de afgelopen drie decennia is deze ontwikkeling in een stroomversnelling geraakt.

Waar we tussen 1901 en 1930 gemiddeld 1,1 tropische dag per jaar telden, ligt dat gemiddelde in de periode 1995–2024 op 4,8 dagen per jaar. Dat is een stijging van 326%. Het recordjaar blijft 1976 met 14 tropische dagen, maar ook in recente jaren worden frequent 5 tot 10 dagen boven de 30°C gehaald.

De stijgende trend bedraagt +0,35 dagen per decennium. Hoewel dat getalsmatig beperkt lijkt, is de impact van tropische hitte op de samenleving, volksgezondheid en infrastructuur groot. Dergelijke dagen zijn fysiek zwaar, zeker voor kwetsbare groepen, en brengen nieuwe uitdagingen met zich mee voor steden, landbouw en energievoorziening.

Hittedagen: zeldzaam, maar niet meer uniek

Hittedagen, gedefinieerd als dagen waarop de temperatuur boven de 35°C uitkomt, zijn in het Nederlandse klimaat zeer zeldzaam. Gedurende de eerste honderd jaar van de meetreeks (1901–2000) werden er slechts drie hittedagen geregistreerd. Pas in de afgelopen twee decennia is daar verandering in gekomen.

Het recordjaar is 2019, met drie hittedagen – een opmerkelijke uitschieter. In totaal zijn er sinds 1901 slechts negen hittedagen geweest in De Bilt, een gemiddelde van 0,1 per jaar. Toch laat ook deze categorie een trendmatige stijging zien, met een toename van +0,02 dagen per decennium.

Hoewel de absolute aantallen klein zijn, duiden deze extreme waarden op het optreden van weertypen die vroeger vrijwel onmogelijk waren in Nederland. Temperaturen boven de 35 graden, die lange tijd als klimatologische grens golden, lijken deze eeuw vaker haalbaar te worden.

Alle temperatuurdrempels stijgen

Als we de totaalcijfers over de gehele meetperiode (1901–2024) vergelijken, wordt het verschil tussen de drempelwaarden goed zichtbaar:

• Warme dagen (>25°C): 2.309 dagen
• Tropische dagen (>30°C): 317 dagen
• Hittedagen (>35°C): 9 dagen

De samengestelde grafiek toont hoe de frequentie van warme en tropische dagen sinds de jaren ’70 gestaag is toegenomen. Waar de 20e eeuw nog gekenmerkt werd door grote interjaarlijkse variatie en frequent jaren met nul tropische dagen, is het nieuwe normaal een zomer met meerdere tropische én hittedagen. De periode na 2000 is duidelijk anders dan de decennia ervoor.

Klimaatsignaal of natuurlijke variatie?

Sommige jaren zoals 1947, 1959 en 1976 laten hoge uitschieters zien, wat op natuurlijke variatie duidt. Echter, de langjarige trend over meerdere decennia is eenduidig: het aantal warme en tropische dagen neemt toe, terwijl de frequentie van koude zomers afneemt. De toename is niet grillig, maar structureel, met een duidelijke lineaire opwaartse trend.

Het KNMI wijst erop dat deze trends goed passen binnen de verwachte gevolgen van wereldwijde klimaatverandering. Ook in scenario’s van het IPCC wordt een verdere toename van extreem warme dagen voorzien, zeker in gematigde klimaten zoals Nederland.

Conclusie: zomerse hitte wordt steeds gewoner

De temperatuurmetingen in De Bilt laten overduidelijk zien dat warme, tropische en zelfs hittedagen in Nederland steeds vaker voorkomen. De zomer van weleer – met een beperkt aantal warme dagen – is inmiddels verleden tijd. Het nieuwe klimaatbeeld omvat langere periodes met temperaturen boven de 25°C, regelmatige tropische dagen boven de 30°C en zelfs incidentele dagen boven de 35°C.

Voor beleidsmakers, ontwerpers van stedelijke infrastructuur en de gezondheidszorg betekent dit dat aanpassing noodzakelijk is. Hittegolven zijn niet meer zeldzaam, maar worden een structureel onderdeel van het Nederlandse klimaat.