Zijn onze energierekeningen echt duurder door zon en wind? – Foodlog

Volgens Bjørn Lomborg, de Deense statisticus en klimaatscepticus, is “goedkope zonne- en windenergie een gevaarlijke en dure leugen.” Hij wijst op stijgende huishoudelijke energiekosten in landen als Duitsland en het Verenigd Koninkrijk, en concludeert dat het groeiende aandeel hernieuwbare energie direct leidt tot hogere elektriciteitsprijzen.

Maar klopt dat beeld wel?

Op Foodlog schreef Wouter de Heij een uitgebreide analyse waarin hij Lomborgs stelling onderwerpt aan een feitelijke toets, met behulp van de meest recente cijfers uit het Global Energy Review 2025 van het Internationaal Energieagentschap (IEA). Zijn conclusie: de energietransitie kost inderdaad geld, maar voorkomt ook grotere kosten – zowel financieel als geopolitiek.

👉 Lees het oorspronkelijke artikel hier: Je dure energierekening is een investering

Elektriciteitsvraag explodeert

De wereldwijde vraag naar elektriciteit bereikte in 2024 een recordhoogte met een stijging van 4,3% – ruim sneller dan de economische groei zelf. Vier factoren stuwden dit verbruik: de snelle toename van elektrische auto’s, het herstel van industriële activiteit na corona, de opkomst van datacenters en AI-toepassingen, en een wereldwijd warmer klimaat dat leidde tot meer gebruik van airconditioning.

Dit is geen tijdelijke piek, maar een structurele verschuiving. De groeiende afhankelijkheid van elektriciteit betekent dat er snel nieuwe opwekkingscapaciteit nodig is.

Hernieuwbare energie: de werkpaarden van de groei

Wat vaak onderbelicht blijft in het publieke debat, is de enorme rol die hernieuwbare energie al speelt in het opvangen van die extra vraag. In 2024 kwam volgens het IEA maar liefst 75% van de nieuwe elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen, vooral zonne- en windenergie. Tel daar de groei in kernenergie bij op, en meer dan 80% van de uitbreiding was koolstofarm.

China, de EU en de VS lieten zien dat zonne- en windenergie kolen inmiddels aan het verdringen zijn – ook al is fossiele stroom wereldwijd nog steeds goed voor 60% van het totaal. De transitie is dus volop bezig, maar kent een tussenfase waarin oude en nieuwe systemen tijdelijk naast elkaar bestaan.

De kosten van twee systemen

Lomborg heeft in één opzicht gelijk: tijdens deze overgang betalen we voor dubbele infrastructuur. Omdat zon en wind niet altijd leveren, moet er conventionele (fossiele) reserveproductie achter de hand zijn. Ook moet het net worden aangepast, moeten batterijen worden geplaatst en moeten we investeren in slimme sturing.

Maar die kosten zijn tijdelijk én noodzakelijk. Volgens het IEA zijn het precies deze investeringen die Europa hebben beschermd tegen de extreme prijsvolatiliteit sinds de oorlog in Oekraïne. Zonder hernieuwbaar en nucleair zou de afhankelijkheid van duur geïmporteerd gas veel groter zijn geweest.

Waarom dan tóch hoge prijzen?

De energierekening in Europa is inderdaad hoog, maar dat komt niet puur door de hernieuwbaren zelf. Het IEA wijst op een aantal andere oorzaken:

• Legacykosten uit oude subsidieregelingen (zoals de Duitse EEG-heffing).
• Hoge belastingen op elektriciteit (soms 40% van de eindprijs).
• Marktmechanismen waarbij de duurste eenheid de prijs bepaalt (zoals gascentrales in piekuren).
• Geopolitieke factoren, zoals de gascrisis na 2022.

De werkelijke opwekkingskosten van zon en wind zijn juist gedaald. De uitdaging ligt vooral in de manier waarop ons energiesysteem is ingericht en gefinancierd.

En de rest van de wereld?

In ontwikkelingslanden liggen de uitdagingen elders. Daar is de bottleneck niet de dubbele infrastructuur, maar het gebrek aan kapitaal, een zwak elektriciteitsnet en beperkte toegang tot financiële markten. Zelfs als zon en wind daar de goedkoopste optie zijn over de levensduur, is fossiel vaak de enige realistische keuze vanwege de lagere initiële kosten en betere financierbaarheid.

Conclusie

De energietransitie is geen “gratis lunch”, maar ook geen dure mislukking. Het IEA-rapport maakt duidelijk dat hernieuwbare energie juist helpt om de energiekosten beheersbaar te houden – zeker in een wereld met geopolitieke spanningen en snel stijgende vraag. Ja, de overgang is duur. Maar het alternatief – vasthouden aan fossiel – is op de lange termijn waarschijnlijk nog veel duurder.

👉 Lees de volledige analyse op Foodlog: Je dure energierekening is een investering