De Hockeystick Slag: Hoe Klimaatwetenschap de Sceptici Buitenspel Zet (of toch niet?!).

De klimaat-hockeystick is een grafische weergave van de gemiddelde temperatuur op aarde (meestal in het noordelijk halfrond) over een lange periode, vaak de afgelopen 1000 tot 2000 jaar. De naam “hockeystick” komt van de vorm van de grafiek: een relatief vlakke lijn (de steel van de stick) die de temperatuurvariaties over eeuwen heen laat zien, gevolgd door een scherpe stijging (het blad van de stick) in de moderne tijd, vooral vanaf de 20e eeuw. Deze grafiek is iconisch geworden in de klimaatwetenschap omdat het de impact van menselijke activiteiten, zoals de uitstoot van broeikasgassen, op de opwarming van de aarde visueel duidelijk maakt.

De oorsprong van de hockeystick

De eerste bekende hockeystickgrafiek werd gepubliceerd in 1998 door klimaatwetenschapper Michael Mann en zijn collega’s Raymond Bradley en Malcolm Hughes (ook wel de MBH98-studie genoemd). Ze gebruikten proxy-data, zoals boomringen, ijskernen, sedimenten en andere natuurlijke archieven, om de temperatuur van de afgelopen 1000 jaar te reconstrueren. Hun conclusie was dat de temperatuur lange tijd relatief stabiel bleef, met kleine fluctuaties zoals de Middeleeuwse Warme Periode (ca. 950-1250) en de Kleine IJstijd (ca. 1450-1850), maar dat er vanaf de 20e eeuw een ongekende en snelle stijging plaatsvond. Deze grafiek werd in 2001 prominent opgenomen in het derde rapport van het IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change), wat het een symbool maakte van de menselijke invloed op klimaatverandering.

De “oude” en “nieuwe” hockeystick

In de X-post van Maarten Keulemans (@mkeulemans) wordt gesproken over een “originele hockeystick” en een “bijgestelde hockeystick”. Dit verwijst naar de evolutie van de grafiek door voortschrijdend inzicht en verbeterde methoden:

• De originele hockeystick (MBH98/99): Dit was de eerste versie, gepubliceerd door Mann en collega’s. Hoewel baanbrekend, werd deze grafiek later bekritiseerd vanwege methodologische kwesties, zoals de manier waarop proxy-data werden geanalyseerd en de statistische methoden die werden gebruikt (bijvoorbeeld Principal Component Analysis, PCA). Critici, zoals Steve McIntyre en Ross McKitrick, stelden dat de grafiek de natuurlijke variabiliteit, zoals de Middeleeuwse Warme Periode, mogelijk onderschatte. Dit leidde tot een verhit debat, ook wel bekend als de “Hockey Stick Controversy”. Sommige sceptici noemden de grafiek zelfs een “fraude”, hoewel latere onafhankelijke studies deze beschuldiging hebben weerlegd.
• De bijgestelde hockeystick: In de loop der jaren hebben tal van onafhankelijke studies de oorspronkelijke hockeystickgrafiek opnieuw geëvalueerd en verbeterd. Dit omvat het gebruik van meer proxy-data, betere statistische methoden en een langere tijdsspanne (soms tot 2000 jaar terug). Een belangrijke update kwam van het PAGES 2k Consortium, een internationale groep wetenschappers die in 2019 een uitgebreide reconstructie publiceerde van de mondiale temperatuur over de afgelopen 2000 jaar. Deze “nieuwe” hockeystick bevestigt de oorspronkelijke conclusie: de opwarming in de 20e en 21e eeuw is ongeëvenaard in snelheid en omvang in vergelijking met de voorgaande eeuwen. In de grafiek die Keulemans deelt, wordt dit duidelijk: de bijgestelde hockeystick (met labels zoals “de huidige inzichten”) toont een nog scherpere temperatuurstijging dan de originele.

Keulemans wijst erop dat Lidewij de Vos (@lidewij_devos) in haar presentatie de originele hockeystick gebruikt om twijfel te zaaien over de betrouwbaarheid van klimaatwetenschap, maar “verzwijgt” dat de bijgestelde versie de opwarming nog duidelijker laat zien. Dit is een veelvoorkomende tactiek onder klimaatsceptici: focussen op oude controverses zonder de nieuwste wetenschappelijke inzichten mee te nemen.

Mainstream gedachte achter de hockeystick

De mainstream opvatting in de klimaatwetenschap, zoals ondersteund door het IPCC en de meeste klimaatwetenschappers, is dat de hockeystickgrafiek een robuuste weergave is van de temperatuurtrends op aarde. Enkele kernpunten van deze consensus:

1. De opwarming is ongekend: De snelle temperatuurstijging sinds de industriële revolutie (ca. 1850) is uitzonderlijk in vergelijking met natuurlijke variaties over de afgelopen 1000-2000 jaar. Dit wordt toegeschreven aan menselijke activiteiten, met name de uitstoot van CO₂ en andere broeikasgassen door verbranding van fossiele brandstoffen, ontbossing en industrialisatie.
2. Natuurlijke variabiliteit wordt erkend: De hockeystickgrafieken laten zien dat er in het verleden natuurlijke schommelingen waren, zoals de Middeleeuwse Warme Periode en de Kleine IJstijd. Echter, zoals ook in de webresultaten van Scientific American wordt benadrukt, waren dit vaak regionale fenomenen en geen wereldwijde trends. De huidige opwarming is daarentegen mondiaal en veel sneller.
3. Verbeterde methoden bevestigen de conclusie: Ondanks vroege kritiek op de originele hockeystick hebben latere studies met meer data en betere methoden de kernboodschap bevestigd. De webresultaten van New Scientist (2007) en Scientific American (2024) onderstrepen dit: “later studies support the key conclusion: the world is warmer now than it has been for at least 1000 years.”
4. Onzekerheden worden erkend: Klimaatwetenschappers, waaronder Mann zelf, erkennen dat er onzekerheden zijn in temperatuurreconstructies, vooral hoe verder je teruggaat in de tijd. Proxy-data zoals boomringen zijn niet perfect, en de onzekerheidsmarges worden vaak weergegeven in de grafieken (zoals de schaduwgebieden in de grafiek van Keulemans). Deze onzekerheden doen echter niets af aan de hoofdconclusie over de recente opwarming.

Reacties op de X-posts

• Maarten Keulemans (@mkeulemans): Keulemans bekritiseert Lidewij de Vos omdat ze de oude hockeystick gebruikt om twijfel te zaaien, terwijl de bijgestelde versie de opwarming nog sterker bevestigt. De grafiek die hij deelt (Fig. 1) toont verschillende reconstructies (zoals MBH99, PAGES 2k, en anderen) naast moderne thermometermetingen (het zwarte lijntje), die allemaal de scherpe stijging in de 20e eeuw laten zien.
• Ferdinand Meeus (@fmeeus1): Uit de context van andere discussies op X kan worden afgeleid dat Meeus mogelijk een sceptische houding inneemt ten opzichte van de hockeystick of klimaatwetenschap in het algemeen. Dit past in een bredere trend van klimaatsceptici die de hockeystick blijven aanvallen, vaak door te focussen op oude controverses of door natuurlijke variabiliteit te overdrijven.

Conclusie

De klimaat-hockeystick, zowel in zijn oorspronkelijke als bijgestelde vorm, is een krachtig symbool van de impact van de mens op het klimaat. De “oude” hockeystick (MBH98/99) was een pionierswerk dat enige methodologische kritiek kreeg, maar de “nieuwe” hockeystick, gebaseerd op uitgebreidere data en verbeterde methoden, bevestigt en versterkt de oorspronkelijke conclusie: de huidige opwarming is ongeëvenaard in de recente geschiedenis. De mainstream klimaatwetenschap ziet de hockeystick als een betrouwbare weergave van temperatuurtrends, ondersteund door decennia van onderzoek. Sceptici blijven de grafiek aanvallen, maar vaak zonder rekening te houden met de nieuwste inzichten, zoals Keulemans in zijn post benadrukt.